Spotkanie wokół książki „Chagall” wyd. Marginesy

„Kiedy Matisse umrze – powiedział Picasso – Chagall pozostanie jedynym malarzem, który rozumie, czym naprawdę jest kolor”.

Z ogromną przyjemnością zapraszamy na spotkanie wokół książki „Chagall”, wydanej nakładem Wydawnictwa Marginesy.

Wspólnie z zaproszonymi gośćmi przyjrzymy się bliżej sylwetce artysty, którego twórczość zbyt często bywa sprowadzana jedynie do barwnych wizji i marzycielskich motywów , podczas gdy w rzeczywistości jego dorobek odegrał niezwykle ważną rolę w rozwoju sztuki XX wieku.

Marc Chagall, tworząc na styku tradycji i nowoczesności , łączył w swojej twórczości elementy kubizmu, ekspresjonizmu i symbolizmu , zachowując przy tym całkowicie indywidualny, rozpoznawalny styl. Jego prace wywarły silny wpływ na artystów awangardy europejskiej, a jednocześnie wymykały się wszelkim nurtom – pokazując, że sztuka może być zarówno nowatorska, jak i głęboko zakorzeniona w kulturze i emocjach.

Naszymi rozmówcami będą:

Bella Szwarcman-Czarnota – pisarka, publicystka, redaktorka, tłumaczka i filozofka. Znawczyni tematu dotyczącego kobiet żydowskich i autorka m.in. „Znalazłam wczorajszy dzień”, „Mocą przepasały swe biodra”, „Cenniejsza niż perły” i „Księga kobiet – kobiety Księgi”.

Piotr Paziński @piotr_pazinski – pisarz, filozof i tłumacz , był naczelnym redaktorem „Midrasza”. Autor m.in. „Pensjonat”, „Ptasie ulice” oraz esejów „Rzeczywistość poprzecierana” i „Atrapy stworzenia”. Jego najnowsze książki to „Przebierańcy w nicości”(2023) i „Obstalunki” (2025).

Spotkanie poprowadzi:

Andrzej Pałys @palyspalys – kurator, krytyk i kolekcjoner, absolwent Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego. Zainteresowania: kultura i sztuka Żydów w XIX i XX wieku oraz nowoczesny maranizm. Flaneur i uczestniczący obserwator życia społeczno-kulturalnego.

13 listopada, godzina: 18:00

Centrum Kultury Jidysz, ul. Andersa 15, Warszawa

Do zobaczenia!

Współorganizatorzy: @teatrzydowski, @wydawnictwo_marginesy

Dofinansowano ze środków Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji

A ku iz geflojgn ibern dach/Krowa przeleciała nad dachem – malarstwo Chagalla widziane przez pryzmat języka – warsztaty z Karoliną Szymaniak

Jak wielu modernistów, Marc Chagall chętnie włączał w swój idiom wizualny elementy językowe, podejmując z odbiorcami grę, która dziś nie zawsze może być – nomen omen – czytelna.

Na warsztacie proponujemy spojrzeć na twórczość, szczególnie tę wczesną, Chagalla przez pryzmat języka – a w zasadzie języków, które odgrywają najważniejszą rolę w jego twórczości – przede wszystkim jest to jidysz, ale także hebrajski i rosyjski.

Język jidysz – jego idiomatyka, ale i literatura – leżą u podstaw wielu motywów, które dziś są rozpoznawane jako typowo Chagallowskie. Malarz do swojej twórczości nierzadko wprowadzał translingwalne motywy, przekształcając samą materię języków, którymi operował. W ten sposób zmuszał też (a może: zachęcał) odbiorcę, by porzucił konwencjonalne sposoby widzenia i czytania.

Na warsztacie nauczymy się rozczytywać te Chagallowskie motywy i szyfry, rozumieć lingwistyczne żarty i gry (pozostające w dialogu m.in. z praktykami futurystów), ale także rozpoznawać literackie aluzje. Porozmawiamy trochę o typografii. Przyjrzymy się wreszcie ścisłej współpracy Chagalla z awangardowymi twórcami jidysz – w Kijowie, Warszawie i Paryżu. Dowiemy się też, dlaczego miasteczko chodzi (i czemu nie jest wsią) i co robi niejaki Lagasz we “Wprowadzeniu do teatru żydowskiego”.

Warsztat składa się z dwóch części – wprowadzenia historycznego i części praktyczno-twórczej, którą współprowadzić będzie Natalia Chmielarz.

Dla kogo jest ten warsztat?

  • dla osób zainteresowanych twórczością Marca Chagalla
  • dla miłośników sztuki modernistycznej
  • dla osób pasjonujących się językami i zjawiskiem wielojęzyczności
  • dla wielbicieli szarad, szyfrów i zagadek
  • wszystkich, którzy czują się zainteresowani!

Uwaga! Nie trzeba znać jidysz, by wziąć udział w warsztacie, ale serdecznie zapraszamy również osoby znające jidysz.

Warsztaty towarzyszą wystawie „Moc słów” Muzeum Historii Żydów Polskich Polin

ZAPISY: https://forms.gle/6gdyyxScchdMtyKD8 

Else Lasker-Schüler: Pochodzę od ananasa | słuchowisko

Pochodzę od ananasa to wielojęzyczne słuchowisko, które za punkt wyjścia bierze twórczość Else Lasker-Schüler, żydowskiej poetki języka niemieckiego związanej z Berlinem, i jej doświadczenie za/od-domowienia w języku.
 
Podążamy tropem performatywnych poszukiwań artystki, jej prób przekraczania binarnych opozycji w języku i w ciele, a także nieco mniej oczywistych afiliacji jej działań artystycznych z futuryzmem i dadaizmem. Zadajemy pytanie o powiązanie języka z deklaracjami przynależności – narodowymi czy genderowymi – jednocześnie wprowadzając je w eksperymentalny ruch, odrzucający esencjalizm. Choć Lasker-Schüler operowała w swojej twórczości kategoriami źródłowości czy pierwotności, to jednocześnie mnożyła w kolejnych tekstach historie własnych początków, rozpleniała imiona własne, sygnatury, wymyślała kolejne pra-języki, idei źródłowości zaprzeczając. A przynajmniej my jej zaprzeczyć mamy ochotę. Wchodząc w dialog z tymi gestami proliferacji, włączamy do słuchowiska język jidysz i jidyszowe teksty.
 
Jidysz, odrzucony przez niemieckich Żydów, skonstruowany w dyskursach akulturacyjnych jako anty-język, stał się dla części żydowsko-niemieckiej inteligencji na początku XX wieku ważnym punktem odniesienia czy wręcz miarą autentyczności, a zarazem, jak u Kafki, językiem fantazmatycznym. Choć sama Else Lasker-Schüler jidysz nie znała, to była mocno obecna w sferze jidysz – za sprawą kontaktów z jidyszową awangardą, tłumaczeń, a także stając się wyobrażoną interlokutorką takich twórczyń, jak Anna Margolin – jidyszowej poetki, która podobnie jak Lasker-Schüler, myliła tożsamościowe tropy, zakładała maski, testowała granice języka.
 
W ideę tekstu jako performensu, którą praktykowała Else Lasker-Schüler, wpisane jest także odrzucenie przekonania o stabilności języka, pomysł na każdorazowe przekształcanie go wspólnie z publicznością. Dźwiękowa gra w języki i tożsamości – te historyczne i te zmyślone – do której Państwa zapraszamy, do tej idei nawiązuje, nie stanowiąc jej rekonstrukcji czy reprodukcji, a raczej nową odsłonę. W szczeliny i pęknięcia języka poetki wprowadzamy nowe konteksty – teksty i dźwięki – otwierając się na niewiadome. Ciekawi, dokąd nas, i Państwa, one poprowadzą.
 
 Jedno jest pewne: ananas jest ananasem, jest ananasem, jest ananasem.
 
Koncepcja i scenariusz: Karolina Szymaniak

Opracowanie artystyczne, scenografia: Natalia Chmielarz
Muzyka: Szymon Wildstein
Głosy: Natalia Chmielarz, Karolina Szymaniak, Stephanie Weismann
Oprawa graficzna i animacje: Anna Rabczuk
Realizacja: Hubert Osmólski

Podczas wydarzenia wykorzystano fragmenty spektaklu “Der Szturem. Cwiszyn/Burza. Pomiędzy” w reżyserii Damiana Josefa Necia [Teatr Żydowski im. Ester Rachel i Idy Kamińskich, data premiery: 03.10.2020]

Wydarzenie towarzyszy wystawie „Moc słów” Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN
____________________________________________
Dofinansowano ze środków Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji

Wos hert zich? / Co słychać?

Wos hert zich? / Co słychać?

Twórczy, jidiszowy warsztat rodzinny poświęcony emocjom. Używając języka sztuki i jidyszowych słówek, stworzymy paletę nastrojów. Następnie, zainspirowani lekturą Hotelu dla uczuć (Lidia Brankovic, Kropka, 2023) zbudujemy z kartonów mieszkania dla miłych, neutralnych, a także bardziej kłopotliwych turystów.   

Zapraszamy dzieci w wieku 3+ wraz z rodzicami

Czas trwania: 2 godziny, z przerwą na przekąskę

Wstęp: bezpłatny, zapisy przez formularz (link)

Adres: Centrum Kultury Jidysz, ulica Andersa 15 

Zapisy: https://forms.gle/rJLUNexdiqVQdtGG6

Kinderwelt to rodzinne miejsce przy Andersa 15, w którym można spędzać czas na warsztatach, spotykać się, bawić, rozmawiać, przeżywać przygody. 

Pocztówka dźwiękowa z CKJ | warsztaty z Mają Luxenberg

Czy wiecie czym jest pocztówka dźwiękowa? To giętka pocztówka z nadrukiem, pokryta cienką warstwą tworzywa, dzięki któremu można odtwarzać ją zupełnie jak płytę winylową!


Podczas spotkania z Mają Luxenberg stworzymy naszą własną, cekajotową pocztówkę z nagraniem!
 
Zapraszamy na warsztaty dźwiękowe w Centrum Kultury Jidysz dla wszystkich osób 17+ chcących doświadczyć pracy z dźwiękiem w kreatywny i praktyczny sposób. Podczas zajęć wspólnie wyruszymy na dźwiękowy spacer po przestrzeniach Centrum, rejestrując brzmienia codzienności instytucji: odgłosy warsztatów w Klubie Kinderwelt, dźwięki parzenia kawy, hałasy drukarki, skanera czy skwierczenie na patelni, a także wybrany tekst literatury jidysz. Zebrane nagrania posłużą nam do stworzenia pocztówki dźwiękowej – krótkiej, kolektywnej kompozycji powstałej poprzez montaż i miks dźwięków.
Mile widziana podstawowa znajomość DAW (Ableton / Reaper), jednak doświadczenie w nagrywaniu i obsłudze oprogramowania nie jest warunkiem koniecznym.
 
Warsztaty są otwarte dla wszystkich – od początkujących po bardziej zaawansowanych entuzjastów dźwięku i field recordingu.
 
Warsztat obejmuje przerwę na wspólny posiłek – zaznaczcie w komentarzu jaki składnik ze sobą przyniesiecie. Na miejscu jest oliwa z oliwek i różne przyprawy. Mile widziane kartofle
 
FORMULARZ: https://forms.gle/BeEWiDavHGvdkovU8
 
Maja Luxenberg

performerka, autorka piosenek, kompozytorka i edukatorka teatralna, absolwentka Wydziału Aktorskiego krakowskiej AST. Stypendystka m.st.Warszawy, współpracowała m.in. z instytucjami kultury w Warszawie, Krakowie, Poznaniu i Łodzi.
Tworzy projekty na styku teatru, muzyki i działań społecznych, m.in. instalację performatywną ACEland. Gra w pracę (Teatr 21). Współtworzyła queerowy projekt muzyczno-aktywistyczny Di Libe brent wi a nase Szmate.
W latach 2020–2022 prowadziła autorską kolażową audycję „Radio Apokalipsa” w niezależnym Radiu Kapitał.
 
Dofinansowano ze środków Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji

Yingle Belz | warsztaty kulinarne z Luxuanem Wangiem

Serdecznie zapraszamy do Centrum Kultury Jidysz na warsztaty… kuchni chińskiej! ????
Wydarzenie inspirowane jest jedną z tradycji nowojorskiej społeczności żydowskiej – wspólnym jedzeniem chińskiego jedzenia w okresie Bożego Narodzenia! ????✨
 
???? FORMULARZ ZAPISÓW: https://forms.gle/fjQnoR2bNCCQc5y87

Koszt udziału w warsztatach: 60zł
 
Warsztaty nawiązują do ponad 100-letniej tradycji amerykańskich Żydów, czyli jedzenia chińskiego jedzenia w Boże Narodzenie – zwyczaju, który rozwijał się w wielokulturowym Nowym Jorku, na Lower East Side. Podczas naszych warsztatów pokrótce poznasz historię tego zwyczaju, ale przede wszystkim – nauczysz się przygotowywać niektóre z dań, które stały się klasyką „Jewish Christmas”.
Wspólnie z Luxuanem przygotujemy domowy makaron chiński i kilka rodzajów sosów, spróbujemy także chińskich przekąsek! ????
 
Luxuan Wang – badacz i antropolog kultury. Pracuje w Dziale Edukacji Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie i współpracuje z MSN jako edukator.. Absolwent etnologii i antropologii kulturowej na Uniwersytecie Warszawskim. Na studiach magisterskich w ramach kolegium MISH z historii sztuki i sinologii zajmuje się badaniem kolekcji i wystaw sztuki chińskiej w Polsce.

Rojt un grin Czerwony i zielony | Chanukowe czytanie „Niekończącej się historii”

Rojt un grin Czerwony i zielony | Chanukowe czytanie „Niekończącej się historii”

 
„W kącie stało kilka malowideł w ozdobnych złoconych ramach, na których prawie nic nie było widać, jedynie tu i ówdzie z ciemnego tła wyłaniała się blada twarz o surowym spojrzeniu. Był tutaj też zżarty przez rdzę siedmioramienny świecznik, w którym tkwiły jeszcze ogarki grubych świec z długimi brodami z wosku. Nagle Bastian wzdrygnął się, bo w ciemnym kącie poruszała się jakaś postać. Dopiero przyjrzawszy się uważniej, zobaczył, że stało tam duże, na pół ślepe lustro, w którym widział niewyraźnie samego siebie”.

[Fragment „Niekończącej się historii” w tłumaczeniu Sławomira Błauta]
 

????????Zapraszamy na kolektywne, chanukowe czytanie słynnej powieści!



Światło potraktujemy tu symbolicznie, zapalając czerwone i zielone lampki, w nawiązaniu do kolorów, które wyznaczają rytm powieści – kolor czerwony będzie kolorem świata rzeczywistego, zielony – świata Fantazjany.

O ambientową oprawę muzyczną zadba Jakub Grzybowski, którego gościliśmy niedawno w CKJ przy okazji Festiwalu Buraka. Nie obejdzie się bez małych pączków, w końcu Chanuka to czas jedzenia tłustości ????Światłem i kolorami będziemy bawić się też przy użyciu farb wodnych, folii i rzutnika.
 
PS Przynieście swoje wydania „Niekończącej się historii”! My będziemy korzystać z wydania z 2021 roku (wyd. Mamania).
 
Wstęp wolny!
 
Pomysł: Natalia Chmielarz

Muzyka: Jakub Grzybowski
 
O Kubie: warszawiak, który komponuje i gra muzykę z odzysku. Uważnie wysłucha winyla od deski do deski, ale sampluje tylko sekundę z końca płyty. Zeskanuje sobie dokumenty na kserokopiarce, ale najchętniej zaprosił by ją do zespołu jako solistkę. Posoli sobie posiłek, ale nie zapomni o nagraniu partii solniczki do swojego utworu. Między początkiem a końcem koncertu, nie zapomni by po drodze się na chwilę zgubić i wrócić z niespodzianką. Gra ambient, który zapomniał o przestrzeni. Przedstawia się też jako Kuba, gitarzysta zespołu KubaKuba. Pod szyldem Plastelina wydał cztery albumy, gdzie muzyka zachęca, by marzyć. Za chwilę zaś do ucieczki. “Anielewicza Sampler”, kaseta z 2024 roku zachęca też do pomyślenia o wszystkich rzeczach, których nie zdążyło się komuś powiedzieć.

_____________
Dofinansowano ze środków Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji

Pokaz filmu WNUCZKA NACZELNEJ reż. Masza Makarowa

Centrum Kultury Jidysz ma ogromną przyjemność zaprosić na pokaz filmu “Wnuczka Naczelnej” w reżyserii Maszy Makarowej.
 
???? 29 stycznia (czwartek)

⏰18:00

????ul. Andersa 15


na seans obowiązują zapisy: https://forms.office.com/e/Jys0bEG18c
 
WNUCZKA NACZELNEJ (reż. Masza Makarowa, 2025)

63 min.
 
Poruszający dokument o pamięci, która domaga się, by mówić, oraz o pytaniach, które wciąż wracają.
Dlaczego Anna Braude-Heller, naczelna lekarka Szpitala Dziecięcego im. Bersohnów i Baumanów, nie opuściła warszawskiego getta, choć mogła się uratować? Z jakiego powodu wybrała śmierć razem z pacjentami, a nie życie z rodziną? 85-letnia Ewa Heller-Ekblad, wnuczka lekarki, wraca do Warszawy, by szukać odpowiedzi na te pytania. Po wielu latach odwiedza miejsca, w których była jako mała dziewczynka – puka do drzwi rodzinnego mieszkania i do furtki klasztoru, w którym ją ukrywano. Spotyka ludzi, którzy pamiętają ją z czasów, o których ona wie tak mało. Ze skrawków cudzych wspomnień i opowieści próbuje zbudować własną przeszłość. Odnajduje nie tylko ślady tragedii, ale też przyjaźń i siłę. Ale czy wybaczy swojej babci? Czy zrozumie jej wybory?
 
Film nie odpowiada na pytania o winę czy heroizm, lecz stawia inne: jak żyć z wyborami poprzednich pokoleń i z emocjami, które zostały odziedziczone, choć nigdy nie zostały nazwane. „Wnuczka Naczelnej” to film o relacji – między przeszłością a teraźniejszością, między pamięcią a milczeniem, między dwiema kobietami z różnych pokoleń. To próba opowiedzenia o traumie międzypokoleniowej w sposób intymny i uważny, bez patosu, poprzez obecność, dialog i wspólne bycie.
 
Scenariusz i reżyseria / Written & directed by:

Masza Makarowa

Zdjęcia / Cinematography:

Artem Gurev

Viktor Volkov

Patryk Kostewicz

Masza Makarowa

Montaż / Editing:

Vladimir Tyutikov

Artem Gurev

Masza Makarowa

Postprodukcja i dźwięk / Post-production & sound:

Vladimir Tyutikov

Grafika i animacje / Graphics & animation:

Katarzyna Rodak
Producent / Produced by:

Muzeum Getta Warszawskiego / Warsaw Ghetto Museum

Masza Makarowa


Film był rozwijany w ramach programu Szkoły Historycznego Dokumentu Filmowego

Developed in part within the Historical Documentary Film School
 
Masza Makarowa – historyczka, dziennikarka i dokumentalistka. Edukatorka Muzeum Getta Warszawskiego, przewodniczka miejska i autorka Przewodnika po dawnym getcie warszawskim (2023). Absolwentka Polskiej Szkoły Reportażu, Szkoły Historycznego Dokumentu Filmowego, University of Manchester oraz moskiewskiej Szaninki, zamkniętej decyzją władz rosyjskich. Współpracowała z rosyjskim Memoriałem.


Reżyserka filmu dokumentalnego Wnuczka Naczelnej (2025). Obecnie pracuje nad książką reporterską o dr Annie Braude-Hellerowej, naczelnej lekarce żydowskiego Szpitala Dziecięcego Bersohnów i Baumanów. W TVP prowadzi programy Vot Tak i Oko na Wschód.

Noch a mol – Raz jeszcze: TORBA W JIDYSZ

Wielki powrót torby w jidysz!

To kolejny z cyklu warsztatów sitodruku w CKJ, podczas którego przygotujecie aż dwie wystrzałowe torby bawełniane z jidyszowymi motywami! Przewodniczką w produkcji toreb będzie Anna Rabczuk.
Niespodzianka: tym razem przygotowałyśmy torby o grubszym splocie i z kolorowymi uszami, a pojawią się na nich dwa wzory:

  • Okładka autorstwa El Lissitzky’ego do jidyszowego tłumaczenia książki Rudyarda Kiplinga „Elfandl” (Słoniątko) – Berlin,1922 rok
  • Reklama przedwojennego środka na ukojenie nerwów CENTRONERVIN

 

dla kogo:

  • dla wszystkich miłośników i miłośniczek jidysz, którzy chcą spędzić czas
    w kreatywny sposób, w miłym towarzystwie 
  • dla fanów i fanek techniki sitodruku
  • dla spragnionych jidyszowych gadżetów i poszukujących niestandardowych, ręcznie robionych prezentów

____________________________________

Wydarzenie dofinansowano ze środków Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji

Babka & barszcz – polsko-żydowski comfort food

B jak babke i b jak borszt – brzmi znajomo, prawda?


Podczas warsztatów kulinarnych w kuchni CKJ wspólnie przygotujemy proste domowe dania, które znajdziecie zarówno w menu barów mlecznych współcześnie, jak i na stronach przedwojennych żydowskich książek kucharskich. Przewodniczką po domowych smakach i pomostach międzykulturowych będzie pisarka Agnieszka Drotkiewicz, która specjalizuje się w relacjach kuchni i kultury.  

W menu:

  • Barszcz ukraiński
  • Babka marmurkowa
  • Kisiel żurawinowy

 

Dla uczestników i uczestniczek przewidziałyśmy również drobne upominki – jidyszowe pocztówki z motywami kulinarnymi. Przybywajcie do naszej kuchni! 

 

dla kogo:

  • far gancer miszpoche (dla całej rodziny)
  • dla miłośników i miłośniczek prostej, domowej kuchni
  • dla tych, którzy na co dzień nie gotują, a warsztaty kulinarne pojawiły się w noworocznych postanowieniach

prowadzący (BIO):

Agnieszka Drotkiewicz – pisarka, autorka wywiadów i esejów. Opublikowała kilkanaście książek. Wśród jej zainteresowań jest kuchnia, pisała o niej do “Kukbuka”, “Vogue’a”, “Przekroju”. Razem z Tessą Capponi Borawską napisała książkę “Smak kwiatów pomarańczy” (Wyd. Czarne), poświęconą relacji kuchni i kultury.

 

Gotuj z pisarką Agnieszką Drotkiewicz w kuchni Centrum Kultury Jidysz!

Zapisy: https://forms.gle/dhsL6SmuZSvr99cj9